1. Dlaczego warto przyglądać się myślom?
Nasze myśli mają realny wpływ na to, jak się czujemy i jak się zachowujemy. To, co myślimy o danej sytuacji, często decyduje o emocjach, reakcjach ciała oraz podejmowanych działaniach.
Ważne jest jednak, aby pamiętać, że nie każda myśl odzwierciedla rzeczywistość.
2. Myśl a fakt – podstawowe rozróżnienie
Myśli to nie fakty:
- Myśl – to wytwór pracy umysłu.
- Fakt – to obiektywnie sprawdzalny stan rzeczy lub zdarzenie, które miało miejsce w konkretnym czasie i miejscu.
Myśli mogą być prawdziwe, częściowo prawdziwe lub całkowicie niezgodne z faktami.
Przykład
Myśl: „Jak ktoś chodzi do psychiatry, tzn. że już w ogóle nie radzi sobie z życiem.”
Fakt: Chodzenie do psychiatry to sposób na poprawę jakości życia, nie oznaka słabości.
3. Jak myśl wpływa na emocje i zachowanie
Proces ten często przebiega automatycznie i może się zapętlać:
→ Sytuacja → Myśl → Emocja / reakcja fizjologiczna → Zachowanie →
Jeśli pojawiająca się myśl wywołuje silne lub nieprzyjemne emocje (np. lęk, złość, smutek), warto się na chwilę zatrzymać i przyjrzeć jej uważniej.
4. Analiza myśli – pytania pomocnicze
Zatrzymaj się i zadaj sobie poniższe pytania:
- Czy ta myśl jest faktem, czy interpretacją?
- Jakie dowody przemawiają za jej prawdziwością?
- Jakie dowody mogą świadczyć o tym, że nie jest prawdziwa?
- Czy ta myśl mi pomaga w radzeniu sobie z sytuacją?
- Jak wpływa na moje samopoczucie?
- Jaka inna, bardziej pomocna myśl byłaby możliwa w tej sytuacji?
Celem nie jest „pozytywne myślenie”, lecz bardziej realistyczne i wspierające spojrzenie.
5. „Automatyczne” błędy w myśleniu
Miano „automatycznych” błędów w myśleniu nadałam zniekształceniom poznawczym, które są naturalnym efektem działania ludzkiego umysłu. Powstają gdy mózg łączy informacje w sposób uproszczony lub błędny i utrwalają się w nas jako schematy myślenia. Zniekształcenia poznawcze przydarzają się każdemu i nie świadczą o słabości ani „zepsuciu” psychiki.
Umiejętność ich rozpoznawania pomaga nabrać dystansu do własnych myśli i zmniejszyć ich wpływ na emocje.
Jest wiele błędów poznawczych. Jednym z nich jest nadmierne uogólnianie podane we wcześniejszym przykładzie. Kolejny przykład tego zniekształcenia może być taki:
Myśl: „Jak ktoś trafił do psychiatryka, to znaczy, że już całkiem zwariował.”
Fakt: Pobyt w szpitalu psychiatrycznym to forma leczenia i wsparcia, nie dowód szaleństwa.
PS. Takie myśli są bardzo powszechne i często wynikają z przekonań społecznych, a nie z faktów.
6. Skutki zniekształceń poznawczych
Choć zniekształcenia poznawcze są naturalnym mechanizmem pracy umysłu, ich utrwalanie się może wpływać na codzienne funkcjonowanie i samopoczucie.
Mogą one:
- zwiększać napięcie i lęk,
- obniżać nastrój,
- utrudniać rozwiązywanie problemów,
- negatywnie wpływać na relacje z innymi.
7. Czy można nad tym pracować?
Tak. Praca nad myślami jest możliwa i skuteczna. Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) pomaga:
- identyfikować automatyczne, niepomocne myśli,
- rozpoznawać zniekształcenia poznawcze,
- budować bardziej realistyczne i wspierające sposoby myślenia.
Może to prowadzić do poprawy samopoczucia, większej kontroli nad reakcjami oraz lepszego radzenia sobie w codziennych sytuacjach.
Warto zapamiętać:
Myśli to nie fakty.
Zatrzymanie się i ich sprawdzenie może zmienić to, jak się czujemy i reagujemy.